Xalqlar, millətlər, hadisələr

Brest-Litovsk müqaviləsi

Brest-Litovsk müqaviləsi

Brest-Litovsk müqaviləsi, 1918-ci ildə Rusiya ilə Almaniya arasında müharibənin sona çatmasına səbəb oldu. Almanlar, 1919-cu ilin iyununda imzalanan Versal müqaviləsinin şiddətindən şikayət etdikləri zaman Brest-Litovsk'ın sərtliyini xatırlatdılar.

Lenin bolşevik nümayəndələrinin Almaniyadan tez bir müqavilə almalarını əmr etmişdi ki, müharibəni sona çatdırsın ki, bolşeviklər Rusiyada aparmaq üçün lazım olan işləri cəmləşdirsinlər.

Müzakirələrin başlanğıcı təşkilati bir fəlakət oldu. Müttəfiqlərin nümayəndələri, iştirak etməli olduğu ifadə edilmədi. Buna görə də Rusiya, sülh yolu ilə danışıqlar aparmaq məcburiyyətində qaldı.

Cəmi bir həftə davam edən danışıqlardan sonra Rusiya nümayəndə heyəti Ümumrusiya Mərkəzi İcraiyyə Komitəsinə hesabat verə bilməsi üçün ayrıldı. Bu görüşdə Bolşevik iyerarxiyası çərçivəsində aparılan sülh danışıqlarına dair üç görüşün olduğu aydın oldu.

Trotski Almaniyanın ruslara tamamilə qəbuledilməz şərtlər təklif edəcəyinə və bunun alman işçilərini liderlərinə qarşı üsyan qaldırmağa və rus həmvətənlərinə dəstək olmağa sövq edəcəyinə inanırdı. Bu üsyan öz növbəsində dünyadakı işçi üsyanına səbəb olardı.

Kamenev, alman işçilərinin müqavilənin şərtləri ağlabatan olsa belə yüksələcəyinə inanırdı.

Lenin illərdir dünya inqilabının baş verəcəyinə inanırdı. Rusiyanın indi ehtiyac duyduğu şey Almaniya ilə müharibəyə son qoymaq idi və nəyin bahasına olursa olsun, sülh istəyirdi.

21 yanvar 1918-ci ildə bolşevik iyerarxiyası görüşdü. 63-dən yalnız 15-i Leninin nəzərini dəstəklədi. 16 Almaniya da daxil olmaqla bütün militarist millətlərə qarşı “müqəddəs müharibə” etmək istəyən Trotskiyə səs verdi. 32 Almanlara qarşı bir inqilab müharibəsinin lehinə səs verdilər, bu da inanırdılar ki, Almaniyada işçi üsyanına səbəb olur.

Bütün məsələ partiyanın Mərkəzi Komitəsinə getdi. Bu qurum inqilab müharibəsi ideyasını rədd etdi və Trotski ideyasını dəstəklədi. Almanların Rusiyadan qovulmasını və müharibəyə son qoymağı təklif edəcəyini, ancaq onlarla sülh müqaviləsi bağlamayacağını qərara aldı. Bunu etməklə vaxt almağa ümid edirdi. Əslində əksinə oldu.

18 fevral 1918-ci ildə bolşevik sürünməsindən bezən almanlar yenidən Rusiyaya başladılar və cəmi dörd gündə 100 mil irəlilədilər. Bu, Leninin beynində bir müqavilənin çox tez bir zamanda lazım olduğunu təsdiqlədi. Trotski Almaniyanın işçilərinin Rusiyanın köməyinə gəlməsi fikrindən əl çəkərək Leninin ardınca getdi. Lenin öz ideyasını partiyanın iyerarxiyasında az sayda çoxluğa satmağı bacarmışdı, halbuki hələ də almanlarla istənilən qiymətə barışa qarşı çıxanlar var idi. Ancaq vəziyyəti hamıdan yaxşı oxuyan Lenin idi.

Bolşeviklər 1917-ci ildə aşağı rus əsgərinin dəstəyinə arxalanmışdılar. Lenin müharibəyə son verəcəyini vəd etmişdi. İndi partiya nəticələrini çatdırmalı və ya üzləşməli idi. 1918-ci il martın 3-də müqavilə imzalanmışdır.

Müqaviləyə əsasən Rusiya Riqa, Litva, Livoniya, Estoniya və Ağ Rusiyanın bir hissəsini itirdi. Bu ərazilər böyük iqtisadi əhəmiyyətə malik idi, çünki Qərbi Rusiyada ən məhsuldar əkinçilik sahələrindən biri idi. Müqavilənin şərtləri ilə Almaniyaya qərbdəki hərbi səylərini dəstəkləmək üçün bu torpaqları istismar etməyə icazə verildi.

Lenin, müqavilənin sərt olmasına baxmayaraq, Bolşevikləri Rusiyanın özünün problemlərini həll etmək üçün azad etdiyini müdafiə etdi. Yalnız partiyanın həddindən artıq sol tərəfində olanlar razılaşmadılar və yenə də Almaniyanın işçiləri onları dəstəkləyəcəklərinə inandılar. 1918-ci ilin martına qədər bu açıq şəkildə olmurdu. Leninin praqmatik və həqiqi yanaşması ona partiyadakı mövqeyini daha da gücləndirməyə və ifrat sol tərəfi daha da artırmağa imkan verdi.

Əlaqəli ismarıclar

  • Versal müqaviləsi

    Versal Müqaviləsi Birinci Dünya Müharibəsinin 1918-ci ildə başa çatmasından və Rusiya İnqilabının kölgəsində qaldıqdan sonra imzalanan sülh sazişi idi və…

  • Hakimiyyətdə olan bolşeviklər

    Bolşeviklər hakimiyyətdədir Bolşeviklər 1917-ci ilin noyabrında Petroqradda hakimiyyəti ələ keçirəndə bir çox problemlə üzləşdilər. Ən azı həqiqət idi ...